Manifest

De machtigste en zwaarste waan der mensen van deze tijd, die hun voortstreven verlamt, als verstarrende ijzel de tedere bloesems hunner jonge, groeiende wijsheid neerbuigt en breekt, en wrede, steile muren opstelt tussen hart en hart, tussen groep en groep – dat is de waan dat in deze strijd tussen geloof en ongeloof uitspraak gedaan kan worden door iets dat zij Rede noemen en dat het Ware Woord tot wapen heeft.

Maar de Rede gebiedt alleen in het rijk van de verbeelding, in het rijk van woord, van taal, van schema en symbool. In het rijk der ervaringswerkelijkheid is niet Rede wat wij Rede noemen, en alleen de jonge mensen en het kinderlijke volk, als dat van Oud-Athene, verwart rede met praten, heeft één woord voor spraak en Rede, en ziet in de Logos het werkelijke, en in het logische het waarachtige, verwachtend dat logisch redeneren wel tot de werkelijkheid zal voeren. Maar is vader Plato niet zelf het dichtst aan de werkelijkheid gekomen waar zijn logos het meest onlogisch is?

Frederik van Eeden(…)

Het primaire gevoel van zekerheid is een gevoel, dat men krijgt door ervaring. De mededeling van dat gevoel langs redelijke weg is een illusie, die nooit bestaat of bestaan heeft. Men deelt elkander primaire zekerheden mee langs intuïtieve en suggestieve weg, niet door bewijzen. Al waren mijn bewijzen klaar als kristal en vast als rots, de onwillige zou ze gemakkelijk weg-redeneren. Terwijl alleen zij die door herhaalde en herhaalde waarneming volle zekerheid gewonnen, ook de betekenis van het waargenomene kunnen schatten. Want wat ik waarnam is als het kleine vonkje uit het gewreven stuk barnsteen, als het samentrekken der dode kikvorsspieren dat Galvani opmerkte, een klein fenomeen dat de ongelovige bespot, maar waarin de wijze de kiem ziet van nieuwe, nooit-vermoede begrippen en daden.

Uit: Frederik van Eeden, de Nachtbruid (1910)

This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *